Bewijs van Jan Paul Schutten
'Wetenschap is geen mening. Wetenschap is zoeken naar de waarheid'.
Met 'Bewijs' bewijst Schutten uitermate sterk te zijn in het toegankelijk maken van ingewikkelde materie voor kinderen. In eerdere boeken van deze bekroonde schrijver hebben we dit al kunnen ervaren, maar toch is het bij dit boek anders, omdat het nog beter aansluit bij deze tijd en behoeften die er zijn. Dit boek is het tweede boek in een informatieve reeks. Eerder verscheen het indrukwekkende boek 'Complot' van Schutten en illustrator Aelterman. Een krachtige combinatie, aangezien Aelterman de toegankelijke teksten van Schutten kracht bij zet met zijn veelal realistische illustraties. 'Bewijs' sluit goed aan op 'Complot' en overtreft de verwachtingen. Je moet van goede huize komen om de onderwerpen in dit boek zo trefzeker te kunnen presenteren, aangezien iedereen over wetenschap tegenwoordig wel een mening heeft.
In 'Bewijs' komt Schutten met heel veel bewijzen dat je wetenschap misschien maar beter wel kunt vertrouwen. Duidelijk mag zijn dat het citaat dat bovenaan vermeld staat, de kern van dit informatieve boek over wetenschap beslaat. En hoe! Na het lezen kun je niet anders dan onder de indruk zijn van de overtuigingskracht van dit belangrijke boek. Die overtuigingskracht zit in zowel de vertelwijze van Schutten als de illustraties van Aelterman. Schutten spreekt de lezer aan en schrijft krachtig, terwijl de verfijnde wijze van illustreren soms iets luchtigs geeft of juist beelden aan woorden die het geheel net even verduidelijken.
Ter gelegenheid van de tentoonstelling 'Zeker weten! Hoe wetenschap werkt' (2026-2027) in het Teylers museum, maakte Schutten dit boek. De indeling waarbij de hoofdstukken zalen en gangen zijn, net als in een museum, is vindingrijk en passend bij de samenwerking met een museum. De leesaanwijzing voorin geeft duidelijk aan hoe je dit boek kunt lezen. Je hoeft het dus niet van voor tot achter te lezen, maar kunt kiezen welke zaal je interessant vindt. Zalen met titels als 'Wat is wetenschap?', 'Observeren, kijken om te begrijpen' en 'Kritisch zijn. Klopt alles wel?' geven voldoende weg om te weten naar welke zaal je wilt. De inhoudsopgave is in de vorm een plattegrond, waarop niet alleen de zalen informatie bevatten, maar ook de gangen. Overkoepelend thema in de gangen is het klimaat; een onderwerp dat in meerdere boeken van Schutten terugkomt. Verder vind je in meerdere zalen informatie over de rol van vrouwen en het feit dat hun ontdekkingen soms op naam van een ander (een man) verschenen, bijvoorbeeld de uitvinding van Hedwig Eva Maria Kiesler. Fijn dat Schutten hier aan gedacht heeft om een zo breed mogelijk beeld te schetsen. Maar er is meer, net als in een echt museum. In het auditorium krijg je college van een wetenschapsjournalist. In het restaurant leer je hoe je misleid wordt met trucs op een menukaart. En in de museumshop maakt Schutten op een ietwat geestige, maar toch serieuze wijze duidelijk hoe mensen beïnvloed worden door het spel met prijzen. Deze variatie van insteek, maakt het vindingrijk en krachtig. Niet geheel onbelangrijk: ook in dit museum mag je, net als in een echt museum, gerust informatie overslaan, wat zeker aan te bevelen is, want niet alles zal voor elk kind even interessant zijn. Bijvoorbeeld het stukje 'de levende dode kat' dat gaat over kwantummechanica, kan voor sommige kinderen best een ingewikkeld stukje materie zijn. Het is wel aan te bevelen om de laatste zaal ook echt tot het laatst te bewaren, vooral vanwege de verwijzingen naar eerdere zaken uit andere zalen.
Er komen ontzettend veel onderwerpen aan bod, die goed afgebakend besproken worden. Denk aan techniek, de mens, geschiedenis, spoken, het heelal, de natuur en taal en bij veel onderwerpen worden belangrijke mensen genoemd die betrokken waren bij bijvoorbeeld ontdekkingen. Deze mensen zijn door Aelterman bijzonder goed geïllustreerd; erg knap. Doordat Schutten heel veel voorbeelden geeft, is de uitleg begrijpelijk. Een veelzeggend voorbeeld uit het boek is het stuk waarin Schutten uitlegt hoe moeilijk het is om goed onderzoek te doen. Dit doet hij aan de hand van een stappenplan bij de vraag 'Is melk gezond?' Ook het stukje over AI 'Zo voelt het om ChatGPT, Claude of Gemini te zijn 'is kristalhelder; in toegankelijke taal en heel aansprekend zie je alles zo voor je en als je het nog niet voor je ziet zorgen de heldere beelden van Aelterman daar wel voor. Sommige onderwerpen komen meerdere keren aan bod. Niet alleen gestructureerd over het klimaat, zoals in de gangen na elke zaal, maar er staat bijvoorbeeld ook op meerdere plekken iets over dezelfde wetenschappers; bijvoorbeeld over Copernicus.
Na het lezen van dit boek weet je wat wetenschap is en dat een nieuwe theorie of ontdekking pas echt waarheid wordt als het tig keer getoetst is. In tijden van complottheorieën, waarbij de integriteit van instanties en de wetenschap al snel ter discussie wordt gesteld en mensen het pas eens zijn met iets als het hen uitkomt, is dit boek een baken van rust en feitelijkheden. Hoe belangrijk is het dus ook dat kinderen het verschil tussen feiten en meningen, en tussen objectieve waarheid en subjectieve meningen kunnen onderscheiden. Een kritische lezer kan zich dan natuurlijk afvragen hoe vaak Schutten zijn eigen informatie getoetst heeft, maar als je grondig leest, kom je er wel achter dat hij gedegen onderzoek heeft gedaan om zo veelzijdig en volledig mogelijk de belangrijkste aspecten rondom wetenschap op papier te zetten.
Vooral een boek voor kinderen die geïnteresseerd zijn in wetenschap. Doelgroep is 10+, maar het past waarschijnlijk nóg beter in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. De taal is rijk, de toon is scherp en daardoor niet voor elk kind even geschikt. Verder ais het niet alleen voor kinderen interessant is, maar ook voor volwassenen.
Schrijver: Jan Paul Schutten
Illustrator: Koen Aelterman
Jaar: 2026
Genre: non-fictie
Leeftijd: 10+
Uitgeverij: Blauw Gras
